|
Modas de Santu Giolzi In Ischirìa (*) |
|||
|
Modas 1
2 3 4 5 Sa torrada ‘e Peppinu Buccia ‘ e Fae 6 Santa Lughia bella, sa festa ‘e cabidanni
Torna a Cantos
photo© fulgenzio www.manuelfurru.eu
|
S'iscampagnada a Nostra Signora
1.
cantaiana sos cunfrades in sa processione ‘e Pasca, su rettore preigaìada intro sa chegia, intro ‘ e chegia preigaìada ma nisciunu l’intendiada, sa conca già a sa banca aparitzada. Tottu custu ch’est attesu vida chi ch’est varigada, s’anzone ‘e Pasca una die l’an ispresu ! cuss’anzone a sa sola s’est ispresu. Pero eo m’ammento ancora tempos de s’iscampagnada a nostra Signora ‘e Crasta. Cuddos carros copeltos de lidone paltìan a manzanada cun fiores rugios, ogios de piseddina chi apenas s’aberiana; comente s’arriviat si poniat tottu a cumone. Tottu a cumone tando si poniat: tiliccas, casadinas, panadas e angelottos, o solu macarrones chie ateru no aiat, e a ultimu unu bicculu ‘e turrone. Cando poi s’intraiat in su piattale fit pienu ‘e zente de onzi leada: chie approdaiat pro lu meraculare, chie pro si garrigare imbreagheras corales cantu sa cantonada de cussa chegia antiga. In su gancellu si faghiat sa fila, bennidos dae tottue in carru, a pe’ o a caddu: chie aispettaiat a fronte ‘e su palattu, chie frundidu in un oru, a una chigina, a una chigina frundidu in un oru ca fit paltidu e no b’aiat mezzoru, e a mesudie s’aiat buffadu tottu. Su piuere alciaiat a sa currina de sas criaduras, e calchi muntagnina cun sas vunneddas rugias a Nostra Ignora li gighiat su votu, chi fit o pro meraculu retzidu o pro calchi disizu chi aiat fattu. Sigomente aiat fattu su disizu calcuna li daiat fena oraria, e basciu basciu don Zua remoniat, riendhesìla e tanchende su calasciu. A chegia piena isumpende ritzu subra s’altare ancora mi l’ammento a don Bragia, abboghinende: Bessidemiche a fora – e ite diaulu ! tottu cantos andade in oromala, meda bi cheret a bider chi no ch’ada nemmancu loghigheddu ‘e giaghinare, de giaghinare no ch’at mancu logu.
Le modas nella tradizione metrica sarda hanno una struttura basata sulla variazione interna dei versi e la suddivisione in strofe (fiores) di sei o otto versi. Queste modas sono invece a struttura libera e la variazione dei versi ha un andamento irregolare o occasionale. Il termine di moda è quindi utilizzato come sinonimo di ballata. Santu Gioldzi, inoltre, è il re del carnevale. Ischirìa è la variazione mitizzata di un villaggio reale: alla lettera significa lo stelo o stecco dell'asfodelo (almutu). L'utilizzo del termine moda darà sicuramente fastidio ai felìbri, rigidi e talvolta astiosi custodi della tradizione poetica e metrica intesa come un guscio di noce rinsecchita che va sempre mantenuto così com'è, anche quando il sapore è diventato un po' stantìo. Viviamo in un mondo evolutivo. E anche la cultura, l'arte, la poesia, quindi anche la metrica, si evolvono, mutano, si sviluppano.
|
2.
Sa chegia fit astrinta e aiat regione, cuddu poverittu, tottu sa feminalza chi intraiat ispinghende che li ruiat a subra, e nde l’ischidaiat cuddu battazu chi – meda naraian – cando creschiat pariat una criadura… Tue conca e azu ! si no bi crese pone s’iscummissa ! ponebi s'iscummissa si no crese chi cussa cosa che fit cantu una rese. E mamas giraian sa chegia in tundu cun fizos chi gighiana calchi male: giraian pianu pianu invochende sa Mama soberana pro chi saneret su male de sa carre. Giùnas dae manzana, cuddas coltzas, a prima sera ancora fin girende ca no sempre sa Mama cunsentiat.
E no bi mancaiat mai cuss’Antoneddu, unu lantadu chi eniat dae Belchiddeddu, si no m’ammento male eniat dae incue. Perricaiat a bidda a donzi festa, e giraiat onzi piatta, onzi carrera pariat comente gioghende a tene fue. In piatta 'e chegia o in piatta ‘e su melcadu tottora chilcaiat unu cozolu, unu cozolu chilcaiat tottora, si frimmaiat e nde la ogaiat a fora. Boghendhende s’atretzu frimmaiada asi, a dainanti ‘e tottu b’esseret chie si siat… già no si l'irrugìat su colzolu. Malevadadu ! Nisciunu aiat coraggiu a narrere: " A la finis, nah !" o de giamare gualdia o marisciallu; si femina bi passaiat accultzu faghiat finta ‘e no bider, mancari poi si l’iscacalliaiat sutta s'isciallu. E-i cuddu entulende sa bandela, fena chi b’aiat bentu a istare ritza, poi cando l’arriviat sa tremuledda, si che la torraiat comente nudda, e sighiat a girare, seriu seriu. E seriu seriu sighiat a girare, a boltas si poniat fena in cravatta, e no s’iscumponiat né fit istraccu, ca tantu, cuddu colzu, isse fit maccu… Isse a sa festa ‘e nostra Ignora ‘e Crasta no bi mancaiat mai, pedende grascia, inginugiadu a dainanti ‘e s’altare, pedende calchi soddu in su gancellu, a onzunu chi intraiat. Su pagu chi resessiat a bruscare andaiat a lu dare a Nostra Ignora, e don Zua, riendhesindhe, remoniat. No pro si lu mantenner in busciacca, pero avessende si daian cun fiacca.
Una tradizione è viva quando, mantenendo in tutto o in parte le strutture e i canoni, li sa anche innovare e sviluppare. Ovviamente, questo non entrerà mai nell'orecchio del felìbro che per conformazione mentale è sordo ad ogni innovazione e, se potesse, vorrebbe impedirla o proibirla. Ma il "raglio" del felìbro raramente si eleva all'altezza di una collina: e quel che in realtà custodisce gelosamente è proprio la sua pochezza e la sua irrimediabile ottusità. A costoro si può solo ricordare un detto che i miei primi maestri di cantos e contos amavano ripetere spesso: "Lassa fagher sas morroculas" (lascia che le trottole girino) "E chie las frimmat est iscontza-giogu" (chi cerca di fermarle non sa stare al gioco). | |